مقالات :: زندان و مواد مخدر

زندان و مواد مخدر

امان محمد ایری محمدرضا گزمه علی وطنی
اداره کل زندانهای استان گلستان

امتیازدهی به این مقاله:

خلاصه مقاله

زنـدان و مواد مخدر - امان محمد ایـری -محمدرضا گزمه - علي وطني غم انگيزترين تراژدي انسان معاصر اعتياد به مواد مخدر است و متأسفانه جوانان عصر حاضر براي فرار از ناملايمات اجتماعي ، فاصله طبقاتي و زندگي ماشيني، به مواد مخدر پناه برده اند . پناه به ملعبه اي كه ويرانگر خانواده و اجتماع بوده و مخرب ترين عامل براي روح و روان آدمي است. اعتياد يا به تعبير آن وابستگي به مواد مخدر و سوء مصرف آن در قرن حاضر از مهمترين و دردناكترين معضلات بشري است. سيل خروشان اعتياد بي رحمانه‌ درمسير حركت خود،كودكان، نوجوانان و جوانان و حتي سالخوردگان را طعمه قرار داده و علاوه بر متلاشي كردن كانون گرم و پاك خانوادگي سبب ناكامي در زندگي و تمايل به خودكشي و مرگ در آنها نيز مي گردد. سوء مصرف مواد و مسأله اعتياد امروزه پا از مرزهاي بهداشتي و درماني فراتر نهاده و به يك معضل اجتماعي و درماني تبديل شده است. افزايش مصرف مواد مخدر طي سده گذشته نگراني روز افزوني را براي كليه جوامع در پي داشته است. این امر خصوصاً در زندانهای کشور هزینه های انسانی و مالی بیشماری را تحمیل کرده و موجب پدید آمدن آسیبهای دیگری شده است. گفته مي شود تجارت غير قانوني مواد مخدر سالانه قريب به 400 ميليارد دلار سود نامشروع نصيب سوداگران مي كند. حجم و گستره درآمد و فعاليت قاچاقچيان ، گوياي عمق معضل جهاني سوء مصرف مواد مخدر است و از اين رو سياستگذاران كلان جامعه را به داشتن نگرشي جامع ، برنامه ريزي همه جانبه و برنامه هاي مستمر و مبتني بر نيازها و واقعيتهاي جامعه فرا مي خواند. ياد آوري اين نكات اين این سوال را در ذهن متبادر می سازد كه متوليان امر اصلاح و تربيت تا چه ميزان در نائل شدن به اهداف سيستم قضايي و زندانباني كشور که همانا امنیت اجتماعی و اصلاح مجرمین است گام برداشته‌اند؟ توجه به آمار و ارقام موجود نشان مي دهد كه كشور ما از لحاظ مصرف مواد مخدر در وضع نگران كننده ای به سر مي برد. و این بيش از هر گفتاري بيانگر توجه جدي و همه جانبه به اين معضل است. مثلث شوم اعتياد – ايدز- زندان در زندانهاي كشور خطر افزايش وابستگي به مواد مخدر در حال فزوني مي باشد، كه اين ناشي از عوامل استرس زا ، در دسترس بودن مواد مخدر و تعداد زياد اشخاص معتاد در بين زندانيان است. لااقل پنج طبقه از جمعيت در معرض خطر در زندان وجود دارند: 1- زندانياني كه هرگز از مواد مخدر استفاده نكرده اند : اولين رويارويي با مواد مخدر هنگامي به وقوع پيوسته كه در زندان قرار مي گيرند. 2- زندانياني كه تجربه استفاده از مواد مخدر را دارند ، ليكن اعتياد به آن پيدا نكرده اند : خطر ابتلا به اعتياد در حاليكه كه در زندان قرار مي گيرند. 3- زندانياني كه وابستگي به مواد مخدر دارند: خطر براي ابتلا به بيماري هاي عفوني و يا استفاده از مواد مخدر خطرناكتر. 4- زندانياني كه سابقاً مواد مخدر استفاده كرده اند: خطر ابتلاي مجدد هنگامي كه در زندان قرار مي گيرند. 5- زندانياني كه در معرض انجام ساير بزهكاري ها هستند : خطر سوء مصرف مجدد بعد از آزادي از زندان ( رانندگي هنگامي كه از مواد مخدر استفاده كرده است.) بنابراين پيشگيري از سوء مصرف مواد داراي پيامدهاي متعددي مي باشد كه مسئولين مربوطه بايد از عهده آنها برآيند. چگونه بايد از شروع به مصرف مواد توسط زندانياني كه هرگز از مواد مخدر استفاده نكرده‌اند ، جلوگيري به عمل آورد؟ چگونه از بازگشت مجدد به سوء‌مصرف مواد در طول مدت حضور در زندان جلوگيري شود؟ براي مقابله با اين پيامدها بايد طيف وسيعي از استراتژي هاي در نظر گرفته شود، تعدادي از اين راهبردها مرتبط با تمام گروههاي در معرض خطر مي باشد ، در حالي كه استراتژي هاي ديگر بيشتر اختصاصي هستند. نقطه آغازين براي شناسايي گروههاي در معرض خطر و اتخاذ استراتژي هاي مناسب در زندان عبارتند از: آگاهي همه جانبه در مورد طبقه بندي هاي مختلف افراد در معرض خطر ، وضعيت رواني و بهداشتي زندانيان ، طول مدت اقامت در زندان ، مكان و محله اي كه زندانيان پس از آزادي به آنجا مراجعه مي نمايند . در زندانها بايستي تمام زندانيان در بدو ورود مورد آزمايشهاي متعددي از جمله مواد مخدر و مشكلات اجتماعي قرار مي گيرند. علاوه بر آن امكاناتي از قبيل ورزش، فعاليتهاي فرهنگي ، آماده‌سازي مقدماتي براي آزادي از زندان و ايجاد رابطه با ساير ارگانهاي ذيربط خارج از زندان براي پيشگيري از زندانيان در نظر گرفته شود. زندان و بيماري هاي عفوني : تحقيقات و شواهد فراواني نشان مي دهند كه خطر گسترش بيماري هاي پر خطر در بين معتادين به مراتب بيشتر از ساير زندانيان است. آمار نشان مي دهد كه درصد زيادي از زندانيان در طول مدت حبس به مواد مخدر روي مي‌آورند كه اين خود تعداد چنين افرادي را بيش از پيش افزايش مي دهد. علاوه بر اين ، زندانيان مربوط به مواد مخدر بيش از گذشته در زندانها باقي مي مانند. پس بنابراين جاي تعجب ندارد كه چرا ميزان شيوع ويروس ايدز و هپاتيت ، در جمع زندانيان گسترش يافته است. چرخه حضور در زندان يك روش زندگي براي بسياري از زندانيان است كه از زمان نوجواني در مقاطع مختلف در درون زندان و بيرون از آن بطور متناوب قرار داشتنه اند . بايد توجه داشت كه درطول مدت زندان ، تمام فعاليتها از قبل برنامه ريزي شده مي باشد و رفتار افراد زنداني شديداً تحت نظم خاصي در آمده است . اين جو باعث مي گردد كه زندانيان هرگز فرا نگيرند كه چگونه در مورد رفتارهاي خودشان مسئول باشند ، زيرا چنين توانايي براي جلوگيري از بيماري‌هاي مختلف بسيار حياتي مي باشد. علاوه بر نكات ذكر شده ، بسياري از جرايمي كه باعث زنداني شدن فرد مي شود از قبيل خشونت، سوء رفتار جنسي ، اعتياد و يا بيماري رواني ، ارتباط نزديكي با افزايش خطر ابتلا به بيماري هاي عفوني دارد. علل و انگيزه اي گرايش به مواد مخدر: 1- مسائل دوران جواني يا دوره اي كه زمان بحران و يا شورش است، جوان با دارا بودن ويژگيهاي خاص خود به دنبال هيجان است و در اين به بيراهه كشيده مي شود. 2- برخي از افراد بي اراده با تقليد از دوستانشان و از روي كنجكاوي به اعتياد كشيده مي شوند . 3- در اكثر اوقات عوامل رواني و فشارهاي عصبي، كششي براي اعتياد در فرد به وجود مي آورد، مشكلات و نيازهاي رواني و عاطفي برآورده نشده و عوامل نامساعد و ناراحت كننده زندگي شخص را به طرف مواد مخدر سوق مي دهد. 4- نابساماني هاي زندگي ، بيكاري، فرار از مشكلات و عدم توانايي فرد در روبروشدن با مسائل اجتماعي از ديگر عواملي است كه موجب مي شود كه شخص مواد مخدر را پناهگاهي براي خود تلقي كند و به آن پناه ببرد. 5- گروهي نيز با تصور نادرست براي پيدا كردن آرزوهاي گمشده خود به مصرف مواد مخدر روي مي آورند و آنرا منبع لذت و خوشحالي و دفع نيازمندي هاي خود مي پندارند. 6- برخي از محققان ريشه اعتياد را در رابطه با امور جنسي مي دانند و تصور مي كنند مصرف مواد مخدر لذت جنسي را افزايش مي دهد يا آنان كه دچار ناتواني جنسي هستند ، مي توانند با مصرف مواد مخدر ناتواني خود را درمان كنند. اما واقعيت اينست كه مصرف مواد مخدر نه تنها توانايي جنسي را زياد نمي كند بلكه آنرا تضعيف نيز مي كند. 7- تنهايي ، احساس بي پناهي ، نداشتن دوستان خوب ، مشكلات خانوادگي و شكستهاي اجتماعي نيز ممكن است فرد را به طرف اعتياد سوق دهد. 8- اختلافات خانوادگي و و تضاد و كشمكش بين والدين موجب مي شود كه فرزندان از مراقبت و كنترل برخوردار نباشند . اين وضعيت و فضاي نامتناسب و نامساعد خانوادگي و عدم صميميت بين افراد خانواده موجب مي گردد كه فرزندان چنين خانواده اي براي خود دوستاني بيابند و با غفلتي كه در پرورش آنها شده به سوي اعتياد سوق داده شوند. 9- انكار نمي توان كرد كه فراواني مواد مخدر و در دسترس بودن و تهيه آسان آن ، افراد معتاد و توزيع كنندگان را بر مي انگيزد و تأثير بسياري در معتاد كردن افراد زود باور به ويژه جوانان دارد. 10 – معتادان براي رهايي از فشارها و ناراحتي هاي ذهني و جسمي خود به غلط ماده مخدر را تنها وسيله كاهش و يا تخفيف مي دانند، مخصوصاً چون پس از مصرف مواد مخدر در رويا ، آرزوهاي خود را برآورده نشده تلقي مي كنند و در يك بهشت خيالي دردهاي خود را درمان شده احساس مي‌كنند، به مصرف آن ادامه مي دهند و رفته رفته معتاد مي شوند. 11- در دسترس بودن مواد مخدر يكي از مهمترين عوامل اعتياد به مواد مخدر است، چون چيزي كه به آساني در اختيار مردم قرار مي گيرد گرايش به آن آسانتر صورت مي‌پذيرد. 12- بيكاري به عنوان پديده اجتماعي زمينه مساعدي براي گرايش به اعتياد است . افراد بيكار بيشترين وقت خود را در قهوه خانه ها و و مجالس خوش گذراني دوستانه مي گذرانند و اينگونه اماكن بهترين و مناسب ترين جا براي فروش و مصرف مواد مخدر است و در نتيجه براي گرايش و كشش به اعتياد عامل مساعدي به شمار مي آيد كه در اصل از بيكاري افراد ناشي مي شود . با توجه به علل و عوامل ذكر شده مي توان استنباط كرد كه در دسترس بودن مواد مخدر به خصوص در بين زندانيان يكي از مهمترين عوامل گرايش به اين سمت و سو خواهد بود . مددجوي زنداني براي فرار از بحران ايجاد شده به جاي حل مسائل و مشكلات پيش آمده به مواد مخدر پناه مي‌برد( در دسترس ترين پاسخ)، پناه به ملعبه اي كه ويرانگر خانواده و اجتماع بوده و مخرب ترين عامل براي روح و روان آدمي است. پس مي توان نتيجه گرفت چيزي كه به آساني در اختيار مردم قرار گيرد، گرايش به آن آسانتر خواهد بود. راههاي ورود مواد مخدر به زندان : مصاحبه هاي به عمل آمده با افراد كليدي خصوصاً مسئولان زندانها ، ورود و مصرف مواد را در زندانها تأييد مي نمايند. مسئولان زندانها به روشهاي ذيل به عنوان راه ورود مواد به زندانها اشاره كرده اند: - پرتاب مواد به داخل زندان - ورود مواد توسط سربازان - ورود توسط پرسنل اداري و انتظامي - زندانيان جديدالورود - زندانياني كه به مرخصي مي روند و هنگام بازگشت از طريق جاسازي در وسايل خود، مواد را وارد زندان مي كنند. - ورود مواد از طريق ملاقاتهاي حضوري توسط بستگان زندانيان. - زندانياني كه به دادگاه اعزام مي شوند و هنگام بازگشت، مواد را وارد زندان مي كنند. - جاسازي در داخل معده، بيني، مقعد، ميوه، لباس و مواد غذايي. راهکارهای پیشگیری از ورود مواد مخدر به زندان - ايجاد جدار اول در پوسته داخلي زندان: با توجه به گزارشات مكرر ثابت شده است كه اكثر مواد مخدري كه وارد زندان مي شود پرتابي بوده و از بيرون محوطه زندان به داخل پرتاب مي گردد. بنابراين ساختمان زندان بايستي طوري طراحي گردد كه امكان پرتاب مواد مخدر به داخل زندان امكان پذير نباشد. - خارج كردن زندان راي باز( بند كارگري ) از محوطه زندان: مددجويان راي باز به علت تردد زياد، امكان حمل مواد مخدر همچنين جمع آوري مواد پرتابي توسط آنان بسيار بالاست، بنابراين ايجاد راهكاري براي خارج كردن اين مددجويان از محوطه زندان و اتخاذ دستورالعملي كه از اين طريق آنان هيچگونه ارتباطي با سربازان و زندانيان داخل بندها نداشته باشند، لازم و اساسي مي باشد. - ايجاد اردوگاه مواد مخدر: مطمئناً‌ همراهي و همجواري زندانيان مواد مخدر با ديگر زندانيان باعث تأثير پذيري آنان از الگوهاي سوء مصرف مواد و گرايش به سوي مواد مخدر خواهد شد. بنابراين وجود اردوگاه مواد مخدر براي معتادين امري مهم و ضروري بوده ، همچنين احداث و راه اندازي چنين اردوگاههاي و جداسازي آنان باعث بالا بردن راهكارهاي درماني در آنان خواهد شد و احتمال ترك و بازپروري در آنان را به نحو مطلوبتري بالا خواهد برد. - تشكيل بند ويژه ترك اعتياد: هزينه درماني فراواني كه به منظور ترك اعتياد در زندان انجام مي پذيرد ، به علت عدم وجود بند ويژه ترك اعتياد تقريباً به هدر مي رود. زندانياني كه با مشكلات و نارسايي هاي ترك مواد مخدر دست و پنجه نرم مي كنند لازم است كه از محيط آلوده به مواد مخدر دور باشند. مطمئناً‌ تدابير رواندرماني و مشاوره اي ترك اعتياد در بند ويژه ثمربخش تر بوده ‌ و نتايج مطلوبي حاصل خواهد شد. - تشكيل و راه اندازي بند قرنطينه: به جرأت مي‌توان گفت آسيب پذيرترين قشر در زندان ، مددجويان جديدالورود بوده كه با بحران پديد آمده و مشكلات قضايي و خانوادگي وارد زندان مي شوند، اين افراد به علت مشكلات روحي و رواني بوجود آمده شديداً تحت تاثير الگوهاي انحرافي در زندان خصوصاً مواد مخدر قرار مي گيرند و با كوچكترين تحريكي از جانب ديگران به مواد مخدر گرايش پيدا مي كنند . بنابراين وجود بند قرنطينه به منظور حفاظت و حمايت همه جانبه از اين افراد، از تبعات زيانبار حضور در زندان خواهد كاست و اقدامات مددكاري و مشاوره اي را تسهيل خواهد نمود. لازم است مددجويان بر اساس نوع اتهام و نوع شخصيت (حقيقي يا حقوقي) قرنطينه شده و افراد محكوم در قرنطينه حضور نداشته باشند، زيرا اين محكومين با سوء استفاده از متهمين و مددجويان تازه وارد باعث انحراف در آنان مي گردند. اهميت و ضرورت وجود بند قرنطينه بيش از موارد ذكر شده است. اميد است مسئولين مربوطه با سرمايه گذاري مالي و انساني توجه بيشتري به اين امر نمايند. - اجرای برنامه های کاهش آسیب در زندان و گسترش آن - انجام تست اعتياد به هنگام ورود و خروج مددجويان ( مخصوصاً مددجويان بند كارگري) - نصب دستگاه مواد ياب و تامين و نصب دوربين هاي مدار بسته در مبادي ورودي به زندان و بخشهاي ويژه (بازرسي، بخش ملاقات و ...) منابع و ماخذ - بررسی علل اجتماعی گرایش به مواد مخدر در سنین 20-30 سال، پایان نامه کارشناسی ، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی- 1381- امان محمد ایری - برنامه سازمان ملل متحد(undcp ) درباره مواد مخدر- 1380 - اعتیاد و آسیب شناسی خانواده ،دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی.– 1378 - حبیب آقابخشی - آسیب شناسی اجتماعی، تهران انتشارات آوای نور، 1384 - هدایت الله ستوده - بررسی و مطالعه چندین مقاله و پایان نامه پیرامون اعتیاد و مواد مخدر. - jerom H. jaffe . drug addiction and drug abuse. In Goodman & gilmans. 2008 - galanter M, Brook D.network therapy for addiction.2001

متن کامل مقاله

تعداد بازدید از این صفحه: 144